Phần lớn nội dung bồi dưỡng thường xuyên hiện nay được tổ chức trên các hệ thống học trực tuyến: tài khoản riêng, danh sách mô-đun, video bài giảng, bài kiểm tra cuối mỗi phần, và một mốc hoàn thành. Hình thức này giúp giáo viên học được ở bất kỳ đâu, nhưng cũng tạo ra một cách học rất phổ biến: mở video, tắt tiếng hoặc tua nhanh, làm bài kiểm tra cho qua, lấy dấu hoàn thành. Cuối đợt có đủ giờ, nhưng gần như không còn gì đọng lại.
Không ai trách được người học trong hoàn cảnh phải làm bài này lúc chín giờ tối sau một ngày đứng lớp. Nhưng thời gian đó đằng nào cũng bỏ ra. Bài này gợi ý cách tổ chức để những giờ học trực tuyến bắt buộc ít nhất mang lại một hai thay đổi dùng được trong lớp.
Đọc kỹ cấu trúc khoá trước khi bấm video đầu tiên
Dành mười lăm phút đầu tiên không phải để học mà để xem toàn bộ khoá. Trên hầu hết hệ thống, có thể mở danh sách mô-đun, thời lượng ước tính, tài liệu đọc kèm và dạng bài kiểm tra. Ghi ra một tờ giấy:
- Khoá có bao nhiêu phần, tổng thời lượng video thực tế là bao nhiêu.
- Mốc hoàn thành và mốc chốt kết quả là khi nào.
- Phần nào có bài tập tự luận, sản phẩm nộp lên, hoặc thảo luận — những phần này tốn thời gian hơn video nhiều.
- Phần nào liên quan trực tiếp đến môn và khối mình đang dạy.
Mục đích là chia khoá thành hai loại: phần cần học kỹ vì dùng được ngay, và phần cần hoàn thành vì bắt buộc nhưng ít liên quan. Không phải phần nào cũng đáng một mức đầu tư như nhau, và thừa nhận điều đó giúp dồn sức đúng chỗ.
Lịch học: ít mà đều thắng dồn cuối đợt
Dấu hiệu quen thuộc nhất của học cho có là cả tổ cùng học dồn trong tuần cuối trước mốc chốt. Lúc đó hệ thống thường chậm, video giật, và người học chỉ còn một mục tiêu là qua. Một lịch thực tế hơn:
- Hai buổi một tuần, mỗi buổi khoảng bốn mươi phút, vào khung giờ cố định. Bốn mươi phút đủ cho một video và ghi chép, không quá dài để bỏ dở.
- Không học trên điện thoại cho những phần cần học kỹ. Màn hình nhỏ, thông báo liên tục, khó ghi chép. Điện thoại dùng được cho phần chỉ cần hoàn thành.
- Chừa lại một tuần đệm trước mốc chốt cho sự cố: quên mật khẩu, bài kiểm tra không ghi nhận, mất mạng.
Nếu khoá có tổng thời lượng video khoảng mười giờ, lịch này mất chừng bảy tám tuần — vừa với một đợt bồi dưỡng thông thường mà không phải thức khuya tuần cuối.
Cách xem một video bài giảng để nhớ được
Video bồi dưỡng thường dài, nói nhiều khái niệm, ít ví dụ trong lớp thật. Xem thụ động thì sau một tiếng gần như không nhớ gì. Vài kỹ thuật đơn giản:
- Đặt câu hỏi trước khi xem. Đọc tên bài và tự hỏi: mình đang gặp vấn đề gì liên quan đến chủ đề này? Xem video với câu hỏi đó trong đầu.
- Ghi chép theo ba cột: điều mới với mình · điều mình đã làm mà không biết tên gọi · điều mình nghi ngờ hoặc không áp dụng được ở lớp mình. Cột thứ ba thường có giá trị nhất khi đem ra thảo luận với tổ.
- Dừng video khi có ví dụ và tự nghĩ ví dụ tương đương trong môn mình. Một ví dụ tự nghĩ ra đáng giá hơn mười phút nghe thêm.
- Tốc độ phát nhanh một chút thì được, nhưng không quá mức khiến không kịp nghĩ. Tua bỏ đoạn giới thiệu và tóm tắt thì không mất gì.
Bài kiểm tra cuối mô-đun: dùng nó để biết mình hiểu chưa
Bài kiểm tra trắc nghiệm cuối mỗi phần thường cho làm lại nhiều lần, nên nhiều người làm theo kiểu thử đáp án đến khi đạt. Cách đó lấy được dấu hoàn thành nhưng bỏ phí công cụ tự kiểm tra duy nhất trong khoá. Thử làm ngược lại: làm lần đầu không xem lại tài liệu, ghi lại những câu sai, rồi mới mở lại đúng đoạn video hoặc tài liệu đó. Những câu sai lần đầu chỉ ra chính xác chỗ mình chưa hiểu, mất thêm chừng mười phút nhưng biến bài kiểm tra thành một phần của việc học.
Với bài tự luận hoặc sản phẩm nộp lên, tránh chép mẫu có sẵn trên mạng. Ngoài chuyện trung thực, bài chép không giúp gì cho mình và dễ bị nhận ra khi nhiều người nộp cùng một nội dung. Viết ngắn, viết về lớp mình, viết cụ thể — người chấm thường đánh giá cao hơn một bài dài chung chung.
Học cùng tổ: chia mô-đun, gặp nhau để kể
Học một mình trên hệ thống rất dễ nản. Một cách làm đơn giản mà nhiều tổ chuyên môn áp dụng được:
- Cả tổ vẫn học đủ các phần bắt buộc, nhưng mỗi người nhận học kỹ một phần liên quan đến mình nhất.
- Trong một buổi sinh hoạt tổ, mỗi người có năm phút kể lại phần của mình theo ba ý: điều đáng thử nhất, cách thử trong môn mình, và điều không áp dụng được.
- Tổ chọn một hai ý để thử trong tháng tiếp theo, và quay lại kể kết quả ở buổi sau.
Cách này biến khoá học trực tuyến cá nhân thành một chủ đề sinh hoạt chuyên môn, và ai cũng có ít nhất một phần mình hiểu sâu.
Biến một mô-đun thành một thay đổi trong lớp
Thước đo cuối cùng của một khoá bồi dưỡng không phải là chứng nhận mà là có gì khác trong lớp sau khoá. Với mỗi khoá, đặt mục tiêu khiêm tốn: một kỹ thuật, thử ba lần, trong một lớp.
- Chọn kỹ thuật cụ thể nhất mà mình ghi được — một cách đặt câu hỏi, một mẫu phiếu tự đánh giá, một cách chia nhóm.
- Thử lần đầu ở một tiết ít áp lực, ghi lại điều gì xảy ra.
- Sửa và thử lần hai, lần ba. Kỹ thuật nào cũng vụng ở lần đầu; bỏ sau một lần thử là bỏ trước khi biết nó có dùng được không.
Ghi lại ba lần thử trong vài dòng. Đó vừa là minh chứng tốt cho hồ sơ phát triển nghề nghiệp, vừa là thứ có thật mà mình mang ra khỏi khoá học.
Ghi chép một trang cho mỗi mô-đun
Sau đợt bồi dưỡng, thứ còn lại trong tay thường chỉ là chứng nhận hoàn thành. Muốn nội dung còn dùng được vào năm sau, mỗi mô-đun nên để lại đúng một trang ghi chép, viết tay hay gõ đều được, theo bốn ô cố định:
| Ô | Viết gì | Độ dài |
|---|---|---|
| Ý chính | Ba ý mình cho là quan trọng nhất, bằng lời của mình, không chép slide | Ba dòng |
| Ví dụ đáng nhớ | Một tình huống, một mẫu phiếu, một đoạn băng giờ dạy trong khoá làm mình chú ý | Hai, ba dòng |
| Điều mình nghi ngờ | Chỗ mình thấy khó áp dụng ở lớp mình và vì sao | Một, hai dòng |
| Sẽ thử | Một việc cụ thể, ở lớp nào, tuần nào | Một dòng |
Ô “điều mình nghi ngờ” hay bị bỏ trống vì cảm giác như đang phản biện khoá học. Thật ra đó là ô có ích nhất: nó cho biết cần hỏi ai, cần xem thêm gì, và tránh việc đem nguyên một kỹ thuật dạy lớp hai mươi lăm em về áp vào lớp bốn mươi lăm em rồi kết luận nó không dùng được. Gom các trang này vào một tệp theo năm, sau ba năm mình có một bộ tóm tắt bồi dưỡng của chính mình, đọc lại trong mười phút thay vì tìm lại hàng chục giờ video.
Sự cố kỹ thuật thường gặp và cách tránh
- Hệ thống không ghi nhận đã xem video. Nhiều hệ thống chỉ ghi khi xem hết hoặc không tua. Xem đến cuối, chờ dấu hoàn thành xuất hiện rồi mới chuyển bài.
- Bài kiểm tra báo nộp nhưng không có điểm. Chụp màn hình lúc nộp có giờ hệ thống; báo người phụ trách ngay trong ngày, đừng đợi đến mốc chốt.
- Đăng nhập nhiều thiết bị cùng lúc có thể làm mất tiến độ ở một số hệ thống. Học trên một thiết bị cho một mô-đun.
- Quên mật khẩu sát hạn. Đổi mật khẩu dễ nhớ ngay từ lần đầu đăng nhập và ghi lại ở chỗ an toàn.
Những sự cố này nhỏ nhưng là lý do phổ biến khiến giáo viên phải học lại hoặc bị ghi chưa hoàn thành. Tuần đệm trước mốc chốt chính là để xử lý chúng mà không phải hoảng.
Một thói quen nhỏ giúp tránh gần hết rắc rối: sau mỗi buổi học, mở lại trang tiến độ của khoá và nhìn xem các mục vừa học đã chuyển sang trạng thái hoàn thành chưa. Mất chưa tới một phút, nhưng phát hiện lỗi ghi nhận ngay khi còn nhớ mình học lúc nào, trên thiết bị nào, thay vì hai tháng sau mới thấy một mô-đun trống trơn mà không còn bằng chứng gì để báo lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên học bồi dưỡng trực tuyến trên điện thoại không?
Được với những phần chỉ cần hoàn thành. Những phần liên quan trực tiếp tới môn mình dạy nên học trên máy tính để dễ tập trung và ghi chép.
Mỗi buổi học trực tuyến nên kéo dài bao lâu?
Khoảng bốn mươi phút, hai buổi một tuần vào giờ cố định là vừa: đủ cho một video và ghi chép, không quá dài để bỏ dở.
Làm bài kiểm tra cuối mô-đun thế nào cho có ích?
Làm lần đầu mà không xem lại tài liệu, ghi lại các câu sai rồi mở lại đúng đoạn đó. Câu sai lần đầu chỉ ra chỗ mình chưa hiểu.
Hệ thống không ghi nhận đã xem video thì xử lý sao?
Xem tới hết và chờ dấu hoàn thành hiện ra rồi mới chuyển bài; nếu vẫn lỗi, chụp màn hình có giờ và báo người phụ trách ngay trong ngày.
Học cùng tổ chuyên môn có lợi gì khi mỗi người có tài khoản riêng?
Mỗi người nhận học kỹ một phần rồi kể lại trong buổi sinh hoạt tổ, nên ai cũng hiểu sâu ít nhất một phần và tổ chọn được ý để thử chung.
