Hỏi giáo viên buổi sinh hoạt tổ gần nhất bàn gì, câu trả lời thường là: phổ biến kế hoạch, phân công coi thi, nhắc hồ sơ, và thống nhất tiến độ chương trình.
Không có gì sai trong các nội dung đó — chúng cần được làm. Vấn đề là chúng chiếm hết thời gian, và phần bàn về việc dạy không bao giờ tới lượt.
Tách hai loại nội dung
Việc hành chính và việc chuyên môn có nhịp khác nhau và cần cách xử lý khác nhau.
Việc hành chính — thông báo, phân công, nhắc hạn — phần lớn không cần cả tổ ngồi nghe. Chúng chuyển được sang văn bản: một tin nhắn nhóm, một tệp chung, một bảng phân công.
Nguyên tắc dùng được: nội dung nào chỉ cần đọc là hiểu thì không đưa vào buổi họp. Chỉ giữ lại phần cần trao đổi mới quyết được.
Việc chuyên môn cần có mặt nhau: cùng nhìn một bài học, cùng xem bài làm của học sinh, cùng thử một cách dạy.
Nếu tách được, một buổi chín mươi phút còn lại ít nhất sáu mươi phút cho phần chuyên môn — và đó là thay đổi lớn nhất có thể làm mà không cần thêm nguồn lực nào.
Ba khuôn buổi sinh hoạt có ích
Khuôn một: cùng nhìn bài làm của học sinh.
Mỗi người mang tới năm bài làm của lớp mình cho cùng một dạng bài — hai bài tốt, hai bài trung bình, một bài yếu. Cả tổ đọc và trả lời hai câu: học sinh đang hiểu sai chỗ nào, và chỗ đó do đâu.
Đây là khuôn cho ra nhiều thông tin nhất, vì bài làm là bằng chứng trực tiếp về việc học — khác với việc bàn theo cảm nhận.
Khuôn hai: cùng soạn một tiết khó.
Chọn một bài mà năm nào học sinh cũng vướng. Cả tổ thiết kế cùng nhau: mở đầu thế nào, học sinh làm gì, kiểm hiểu bằng cách nào. Một người dạy thử, vài người dự, rồi cùng sửa lại.
Sản phẩm là một giáo án dùng được cho cả tổ và cho các năm sau — nên công sức không mất đi sau buổi họp.
Khuôn ba: một người trình bày một thứ vừa thử.
Mười lăm phút: tôi đã thử cách này, kết quả thế nào, chỗ nào không chạy. Phần "chỗ nào không chạy" là phần đáng nghe nhất và hay bị bỏ vì ngại.
Để khuôn này chạy được, tổ trưởng phải là người thử trước và kể cả phần thất bại trước — không ai đi đầu thì không ai theo.
Vì sao ba khuôn này khác các buổi thông thường
Cả ba có một điểm chung: có một vật cụ thể để nhìn — bài làm của học sinh, một giáo án, một lần thử thật.
Buổi họp bàn chung về phương pháp, không có vật cụ thể nào, gần như luôn dừng ở mức ai cũng đồng ý và không ai đổi gì trong lớp học của mình.
Vai trò của tổ trưởng
Ba việc, và cả ba đều là việc tổ chức chứ không phải việc chuyên môn cao siêu:
Chọn trước nội dung và báo trước. Buổi sinh hoạt không có nội dung định trước sẽ trôi về phần hành chính. Báo trước cũng để mọi người mang được thứ cần mang.
Giữ thời gian cho phần chuyên môn. Cụ thể: đặt phần hành chính vào cuối buổi, không đặt đầu — đặt đầu thì nó luôn tràn.
Chốt lại cuối buổi bằng một việc cụ thể ai làm gì trước buổi sau. Không có bước này thì buổi họp không dẫn tới thay đổi nào, và lần sau mọi người tới với tâm thế đó.
Khi tổ có người không tham gia
Thường có một hai người ngồi im hoặc làm việc khác. Ba nguyên nhân, và mỗi nguyên nhân cần cách khác:
Họ đã dự nhiều buổi không có ích và không tin buổi này khác. Cách xử: làm một buổi thật sự có ích, rồi để họ thấy.
Họ ngại nói trước người có kinh nghiệm hơn. Cách xử: chia nhóm đôi trước khi bàn cả tổ — hầu như ai cũng nói được với một người.
Họ thật sự quá tải. Cách xử: đây là vấn đề thời khoá biểu, không phải vấn đề thái độ, và nó thuộc trách nhiệm ban giám hiệu.
Việc nhà trường cần làm
Hai điều kiện, thiếu thì mọi cố gắng của tổ đều khó:
Xếp thời khoá biểu có khoảng trống chung cho các giáo viên cùng tổ. Không có khoảng chung thì buổi sinh hoạt luôn rơi vào lúc mọi người đã dạy xong và chỉ muốn về.
Không biến biên bản sinh hoạt tổ thành thứ để kiểm tra hồ sơ. Khi biên bản là thứ được đánh giá, tổ sẽ tối ưu cho biên bản: ghi đủ mục, đủ chữ ký, và nội dung thật lại không quan trọng.
Nếu cần lưu vết, lưu sản phẩm — giáo án tổ cùng soạn, ghi chép về lỗi phổ biến của học sinh. Sản phẩm cho thấy tổ đã làm gì, mà lại là thứ dùng được.
Vì sao sinh hoạt tổ thường thành họp hành chính?
Vì thông báo và phân công được đặt trước và luôn tràn thời gian — trong khi phần lớn nội dung đó chỉ cần đọc là hiểu, không cần cả tổ ngồi nghe.
Khuôn sinh hoạt nào cho nhiều thông tin nhất?
Cùng nhìn bài làm của học sinh — mỗi người mang năm bài cho cùng một dạng, rồi cả tổ tìm học sinh hiểu sai chỗ nào và do đâu.
Điểm chung của các buổi sinh hoạt có ích?
Có một vật cụ thể để nhìn — bài làm, một giáo án, một lần thử thật — thay vì bàn chung về phương pháp.
Nhà trường cần làm gì?
Xếp thời khoá biểu có khoảng trống chung cho giáo viên cùng tổ, và không biến biên bản sinh hoạt thành thứ để kiểm tra hồ sơ.
