Ở những năm đầu, mọi thứ trong nghề giáo đều khó và mọi thứ đều là học. Khoảng năm thứ tám tới mười hai thì khác: bạn đã dạy được, lớp đã vào nếp, và chính điều đó tạo ra một vấn đề mới.
Các giai đoạn của nghề
Năm một tới ba: sống sót và hình thành. Việc khó nhất là quản lý lớp và chuẩn bị bài. Hỗ trợ trong giai đoạn này quyết định người đó có ở lại nghề không.
Năm bốn tới bảy: thành thạo. Bạn có bộ giáo án, biết trước học sinh sẽ vướng ở đâu, và bắt đầu thử các cách dạy khác.
Năm tám tới mười hai: chỗ rẽ. Việc dạy không còn khó, và nếu không có gì mới thì nó thành lặp lại. Đây là giai đoạn nhiều người trì trệ hoặc kiệt sức, và cũng là giai đoạn có thể bước lên mức khác.
Sau đó: phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn làm gì ở chỗ rẽ trên.
Ba hướng phát triển
Chuyên sâu về chuyên môn. Trở thành người trong trường hoặc trong khu vực nắm sâu nhất về một phần nội dung hoặc một phương pháp. Cách đi: học tiếp, tham gia các mạng lưới chuyên môn, và thử nghiệm có ghi chép.
Hướng dẫn đồng nghiệp. Hỗ trợ giáo viên mới, dự giờ để học và để giúp, báo cáo chuyên đề. Hướng này cho lại rất nhiều: dạy người khác buộc bạn nói rõ được điều bạn làm theo bản năng.
Quản lý. Tổ trưởng, phụ trách chuyên môn, quản lý nhà trường. Cần lưu ý: đây là một nghề khác, không phải mức cao hơn của nghề dạy. Nhiều người giỏi dạy không thấy phù hợp với nó, và đó không phải thất bại.
Ba hướng không loại trừ nhau, nhưng chọn một hướng chính giúp bạn tập trung thay vì làm mỗi thứ một ít.
Dấu hiệu trì trệ
Dùng gần như cùng bộ giáo án trong nhiều năm mà không đổi gì.
Không đọc hay học gì mới liên quan tới môn của mình trong một năm.
Thấy học sinh khoá nào cũng như nhau, và các vấn đề của các em là lỗi của các em.
Tránh dự giờ đồng nghiệp và tránh bị dự giờ.
Điều thứ ba là dấu hiệu đáng lo nhất, vì nó là dấu hiệu đã thôi tìm hiểu — và việc dạy phụ thuộc vào việc hiểu người học trước mặt mình.
Kiệt sức: khác với mệt
Mệt thì nghỉ hè là đỡ. Kiệt sức thì không, và nó có ba dấu hiệu riêng: cạn về cảm xúc với cả việc trước đây mình thích; xa cách với học sinh và đồng nghiệp; và cảm giác việc mình làm không có tác dụng gì.
Các yếu tố góp phần trong nghề giáo: khối lượng công việc hành chính ngoài giờ dạy; lớp quá đông; thiếu quyền quyết định về công việc của mình; và áp lực từ nhiều phía mà không có người hỗ trợ.
Điều quan trọng: phần lớn các yếu tố này thuộc về điều kiện làm việc, không thuộc về sự yếu kém của cá nhân. Nghĩ ngược lại làm người ta cố gắng hơn trong khi vấn đề không ở đó.
Những việc có tác dụng
Đổi một thứ mỗi năm. Một phương pháp mới trong một khối lớp, một cách đánh giá khác cho một chương. Nhỏ đủ để làm được và mới đủ để không lặp lại.
Làm cùng người khác. Hai ba giáo viên cùng thử một việc bền hơn nhiều so với một người. Nó cũng là cách chữa sự cô lập — yếu tố dự báo mạnh của kiệt sức.
Giữ một việc ngoài nghề có tiến bộ thấy được. Nghề giáo cho kết quả rất chậm và khó thấy; một việc cho phản hồi nhanh bù được điều đó.
Ranh giới về thời gian. Đặt giờ dừng trả lời tin nhắn của phụ huynh và học sinh. Không có ranh giới thì công việc lan hết thời gian sống.
Học tiếp: khi nào và học gì
Nếu bạn định học tiếp, hãy chọn theo hướng phát triển đã chọn, không chọn vì cần bằng.
Với hướng chuyên sâu: học về chính môn bạn dạy hoặc về phương pháp dạy môn đó.
Với hướng hướng dẫn đồng nghiệp: học về phát triển nghề nghiệp giáo viên, hoặc về đo lường và đánh giá.
Với hướng quản lý: học về quản lý giáo dục — và trước khi học, hãy thử làm tổ trưởng hoặc phụ trách một việc chung để biết mình có thích công việc đó không.
Với nhà trường
Giáo viên ở giai đoạn tám tới mười hai năm là nhóm có năng lực cao nhất và ít được đầu tư nhất — sự chú ý thường dồn cho người mới.
Ba việc tốn ít công: giao cho họ việc hướng dẫn giáo viên mới, kèm giảm tải tương ứng; tạo điều kiện để họ đi học và đi tham gia mạng lưới chuyên môn; và hỏi họ muốn phát triển theo hướng nào thay vì mặc định họ sẽ làm mãi như hiện tại.
Nhóm này giữ được thì trường có nền; mất họ thì trường chỉ còn người mới và người đã chờ nghỉ.
Giai đoạn nào của nghề giáo là chỗ rẽ quan trọng?
Khoảng năm thứ tám tới mười hai, khi việc dạy đã thành thạo — nếu không có gì mới thì nó thành lặp lại, và đây là giai đoạn nhiều người trì trệ hoặc kiệt sức.
Kiệt sức khác mệt thế nào?
Mệt đỡ sau khi nghỉ; kiệt sức thì không, kèm cảm giác xa cách với học sinh và cảm giác việc mình làm không có tác dụng.
Chuyển sang quản lý có phải bước tiến của nghề dạy không?
Đó là một nghề khác, không phải mức cao hơn. Nhiều người giỏi dạy không thấy phù hợp, và đó không phải thất bại.
Nhà trường nên làm gì cho giáo viên đã vững tay?
Giao việc hướng dẫn giáo viên mới kèm giảm tải, tạo điều kiện học tiếp và tham gia mạng lưới chuyên môn, và hỏi họ muốn phát triển theo hướng nào.
