Mỗi năm, giáo viên dự nhiều buổi bồi dưỡng. Phần lớn nội dung không xuất hiện trong lớp học sau đó. Lý do không phải nội dung sai hoặc giáo viên không muốn đổi.
Vì sao tập huấn một lần không đủ
Thay đổi cách dạy là thay đổi một thói quen đã hình thành qua hàng nghìn tiết. Việc đó không xảy ra sau một buổi nghe, dù buổi đó tốt.
Cụ thể hơn: lần đầu áp dụng một kỹ thuật mới, kết quả thường tệ hơn cách cũ. Giáo viên chưa quen, học sinh chưa quen, và tiết học lộn xộn hơn.
Nếu không có ai đồng hành qua giai đoạn này, phản ứng hợp lý là quay về cách cũ — và đó là điều xảy ra trong phần lớn trường hợp.
Ba thứ phải có sau buổi tập huấn
Một: cơ hội thực hành có phản hồi. Thử trong lớp thật, rồi có người quan sát và trao đổi. Không cần chuyên gia — đồng nghiệp cùng khối làm được, và thường hiệu quả hơn vì hiểu bối cảnh.
Hai: thời gian. Vài tuần với vài lần thử, không phải một lần rồi kết luận. Nếu nhà trường mong thấy thay đổi sau một tuần thì không ai dám thử.
Ba: người cùng làm. Một giáo viên đổi cách dạy một mình trong trường mà mọi người làm cách khác thì rất khó bền. Hai ba người cùng thử một kỹ thuật thì khác hẳn.
Ba điều này rẻ hơn việc mời thêm chuyên gia, và là phần thường bị bỏ.
Sinh hoạt chuyên môn có nội dung
Nhiều trường đã có buổi sinh hoạt chuyên môn định kỳ, nhưng dùng để phổ biến thông báo hành chính.
Một khuôn dùng được cho buổi sinh hoạt thật: cả nhóm chọn một vấn đề cụ thể trong việc dạy — ví dụ học sinh không làm bài tập ở nhà, hoặc lớp im lặng khi được hỏi. Mỗi người thử một cách trong hai tuần, rồi quay lại kể điều gì xảy ra.
Điều làm khuôn này hoạt động: vấn đề do chính giáo viên chọn, phạm vi nhỏ, và có mốc quay lại. Buổi sinh hoạt bàn về "nâng cao chất lượng dạy học" thì không dẫn tới hành động nào.
Dự giờ: đổi mục đích thì đổi giá trị
Dự giờ để đánh giá giáo viên và dự giờ để học nghề là hai việc khác nhau, và gộp chúng lại làm mất cái thứ hai.
Khi dự giờ mang chức năng đánh giá, giáo viên dạy tiết được chuẩn bị đặc biệt — tiết đó không phản ánh việc dạy thường ngày, nên không ai học được gì thật.
Dự giờ để học nghề cần: người dạy tự nêu điều họ muốn được quan sát, người dự tập trung vào học sinh chứ không vào giáo viên, và trao đổi sau tiết không xếp loại.
Quan sát học sinh là điểm chuyển quan trọng nhất: "ở phút hai mươi, bốn em ở bàn cuối không làm gì" là thông tin dùng được, còn "giáo viên giảng rõ ràng" thì không.
Đo tác động
Đừng đo bằng số buổi tập huấn và số giấy chứng nhận. Hai con số đó không nói gì về lớp học.
Đo bằng những thứ quan sát được: có bao nhiêu giáo viên thật sự thử kỹ thuật mới trong lớp; điều gì họ giữ lại sau một học kỳ; và có thay đổi nào ở học sinh mà giáo viên chỉ ra được.
Con số thứ hai là con số đáng giá nhất, và nó chỉ có được nếu có ai hỏi.
Với người quản lý trường
Hai can thiệp có hiệu quả cao nhất và không tốn kinh phí: dành thời gian trong lịch cho sinh hoạt chuyên môn thật, và tách dự giờ học nghề khỏi dự giờ đánh giá.
Và một điều về văn hoá: nếu thử cách mới mà tiết học lộn xộn bị coi là điểm trừ, thì không giáo viên nào thử. Cho phép thất bại trong giai đoạn thử là điều kiện của mọi thay đổi.
Vì sao tập huấn một lần ít có tác dụng?
Vì lần đầu áp dụng kỹ thuật mới thường cho kết quả tệ hơn cách cũ, và không có ai đồng hành qua giai đoạn đó thì giáo viên quay về cách quen.
Có cần chuyên gia để quan sát và phản hồi không?
Không nhất thiết. Đồng nghiệp cùng khối thường hiệu quả hơn vì hiểu bối cảnh lớp học và học sinh cụ thể.
Dự giờ nên tập trung quan sát gì?
Quan sát học sinh — ai đang làm gì, ở thời điểm nào — chứ không xếp loại giáo viên. Thông tin về học sinh mới dùng được để cải tiến.
Đo hiệu quả bồi dưỡng bằng gì?
Bằng số giáo viên thật sự thử trong lớp, điều họ giữ lại sau một học kỳ, và thay đổi ở học sinh mà giáo viên chỉ ra được — không bằng số buổi tập huấn.
