Trong một tiết học, giáo viên đặt vài chục tới hơn trăm câu hỏi. Đây là công cụ được dùng nhiều nhất trong nghề dạy học, và cũng là công cụ ít được luyện nhất.
Cách hỏi thông thường — đặt câu hỏi, gọi người giơ tay, nghe câu trả lời, đi tiếp — có một vấn đề: nó chỉ chạm tới những học sinh vốn đã theo kịp.
Chuyện gì xảy ra với cả lớp
Khi giáo viên hỏi rồi gọi ngay người giơ tay:
Vài học sinh nhanh nhất suy nghĩ và giơ tay.
Phần lớn còn lại chưa kịp bắt đầu nghĩ thì đã có người trả lời.
Sau vài lần như vậy, nhóm chậm hơn học được rằng không cần nghĩ — sẽ có người trả lời hộ.
Và giáo viên nhận được tín hiệu sai: câu trả lời đúng làm tưởng cả lớp đã hiểu.
Thời gian chờ: thay đổi đơn giản nhất
Sau khi đặt câu hỏi, phần lớn giáo viên chờ chưa tới hai giây trước khi gọi hoặc tự trả lời.
Kéo khoảng chờ lên năm tới bảy giây tạo ra các thay đổi đã được ghi nhận nhiều lần:
Nhiều học sinh trả lời hơn.
Câu trả lời dài hơn và đầy đủ hơn.
Số câu "em không biết" giảm.
Học sinh bắt đầu phản hồi lẫn nhau.
Năm giây im lặng dài một cách khó chịu với người đứng lớp — đó là lý do rất ít người làm. Cách vượt qua: nói rõ với lớp rằng bạn sẽ chờ, và đếm thầm.
Có một khoảng chờ thứ hai cũng quan trọng: sau khi học sinh trả lời xong, chờ vài giây trước khi nhận xét. Nhiều em sẽ nói thêm, và phần nói thêm thường là phần có giá trị nhất.
Ba dạng câu hỏi
Câu kiểm tra thông tin — có một đáp án đúng. Cần thiết, nhưng nếu cả tiết chỉ có loại này thì lớp không phải nghĩ.
Câu đòi giải thích — "vì sao", "làm thế nào em biết", "điều gì dẫn tới điều đó". Đây là loại làm lộ ra học sinh đang hiểu tới đâu.
Câu mở — nhiều câu trả lời hợp lý. Dùng để mở đầu một chủ đề hoặc để tổng hợp.
Kỹ thuật hiệu quả nhất và dễ nhất: sau mỗi câu trả lời đúng, hỏi thêm một câu "vì sao". Nó biến một câu kiểm tra thành một câu đòi tư duy, và nó không tốn thêm chuẩn bị gì.
Cách gọi trả lời
Bốn cách, và cách đầu nên dùng ít hơn:
Gọi người giơ tay. Dễ nhất, và nó bỏ rơi phần lớn lớp.
Gọi ngẫu nhiên — rút thăm tên. Cách này làm mọi người phải nghĩ, vì ai cũng có thể bị gọi. Điều kiện: lớp phải cảm thấy an toàn khi trả lời sai, nếu không nó tạo ra lo lắng thay vì tham gia.
Nghĩ theo cặp rồi chia sẻ. Đặt câu hỏi, cho ba mươi giây suy nghĩ một mình, một phút trao đổi với bạn bên cạnh, rồi mới gọi. Cách này có tác dụng lớn nhất trên công sức bỏ ra — mọi học sinh đều phải nói, và người bị gọi đã có câu trả lời được thử qua.
Cả lớp cùng trả lời — giơ thẻ, viết vào bảng con, giơ ngón tay chỉ phương án. Cách này cho giáo viên thấy ngay cả lớp đang ở đâu.
Xử lý câu trả lời sai
Đây là chỗ quyết định lớp có dám trả lời nữa hay không.
Bốn cách xử lý, thay cho việc nói "sai" rồi gọi người khác:
Tìm phần đúng trong câu trả lời và nêu ra trước.
Hỏi tiếp để em tự nhận ra — "em nghĩ thế vì sao", rồi dẫn tới chỗ không khớp.
Coi câu sai là thông tin có ích cho cả lớp. "Đây là cách hiểu rất nhiều người mắc, mình xem tại sao nó không đúng" — câu này vừa sửa cho cả lớp vừa gỡ cho em đã trả lời.
Quay lại em đó sau. Sau khi lớp đã làm rõ, hỏi lại em vừa trả lời sai một câu tương tự. Việc trả lời đúng lần hai quan trọng hơn người ta nghĩ.
Điều cần tránh: gọi người khác ngay sau một câu trả lời sai mà không xử lý gì. Nó truyền đi thông điệp rằng trả lời sai là hết chuyện, và sau vài lần thì không ai giơ tay nữa.
Câu hỏi từ phía học sinh
Bốn việc khuyến khích:
Dành thời gian cụ thể cho việc hỏi, thay vì "ai có câu hỏi gì không" ở phút cuối khi ai cũng muốn ra về.
Cho viết câu hỏi ra giấy — nhiều em không hỏi trước lớp nhưng viết được.
Phản ứng tích cực với mọi câu hỏi, kể cả câu đã trả lời rồi.
Nói "câu hỏi hay, thầy cô chưa chắc, để tìm hiểu lại" khi đúng như vậy. Nó dạy nhiều hơn một câu trả lời vòng vo.
Một bài tập tự kiểm
Ghi âm một tiết dạy của mình và nghe lại, đếm ba thứ:
Khoảng chờ sau câu hỏi — bao nhiêu giây thật sự?
Tỷ lệ câu kiểm tra thông tin so với câu đòi giải thích.
Bao nhiêu học sinh khác nhau đã nói trong tiết đó?
Ba con số này thường gây bất ngờ ở lần nghe đầu tiên — và chúng cho đúng ba việc cần sửa.
Vì sao cách hỏi thông thường chỉ chạm tới vài học sinh?
Vì gọi ngay người giơ tay nghĩa là phần lớn lớp chưa kịp bắt đầu nghĩ thì đã có người trả lời — và sau vài lần, nhóm chậm hơn học được rằng không cần nghĩ.
Thời gian chờ nên là bao lâu?
Năm tới bảy giây thay vì chưa tới hai giây — nhiều học sinh trả lời hơn, câu trả lời đầy đủ hơn, và số câu 'em không biết' giảm.
Cách gọi trả lời nào hiệu quả nhất trên công sức?
Nghĩ theo cặp rồi chia sẻ — mọi học sinh đều phải nói, và người bị gọi đã có câu trả lời được thử qua.
Xử lý câu trả lời sai thế nào?
Tìm phần đúng trước, hỏi tiếp để em tự nhận ra, coi câu sai là thông tin có ích cho cả lớp, và quay lại hỏi em đó một câu tương tự sau.
