Quy định về việc sử dụng công cụ AI trong nhà trường đang được xây dựng và khác nhau theo từng nơi — kiểm quy định của trường và của cơ quan quản lý trước khi áp dụng.
Trong nhiều lớp học, một phần đáng kể học sinh đã dùng các công cụ tạo văn bản cho bài tập. Việc nhà trường chưa có quy định không làm điều đó dừng lại — nó chỉ làm việc dùng diễn ra trong im lặng.
Câu hỏi thực tế không phải cấm hay không mà là: các em cần hiểu gì và cần được dạy gì.
Ba điều học sinh cần hiểu về công cụ này
Nó tạo ra văn bản có vẻ đúng, không phải văn bản đúng. Công cụ dự đoán chuỗi chữ phù hợp, nên nó có thể đưa ra thông tin sai với giọng điệu hoàn toàn tự tin — kể cả tên sách không tồn tại, số liệu bịa, hoặc sự kiện lịch sử sai ngày.
Đây là điều quan trọng nhất, và cách dạy hiệu quả nhất là cho các em tự thấy: yêu cầu công cụ liệt kê tài liệu về một chủ đề, rồi cùng kiểm xem các tài liệu đó có thật không.
Nó không biết gì về bối cảnh của các em. Một bài viết về địa phương mình, về trải nghiệm của mình, hoặc về dữ liệu lớp mình thu thập — công cụ không làm được, và đó là chỗ bài làm của các em có giá trị.
Dùng nó thay cho việc nghĩ thì mất phần luyện. Điều này cần được nói bằng ngôn ngữ các em hiểu: nếu giao cho máy phần đang tập, thì phần đó không được tập.
Ranh giới theo loại bài
Cách hiệu quả nhất không phải một quy định chung mà là nêu rõ cho từng bài. Ba mức:
Không dùng. Với các bài mà mục đích chính là luyện đúng kỹ năng công cụ làm thay — viết một đoạn, giải một bài toán, dịch một đoạn văn.
Dùng được cho một phần, có ghi rõ. Ví dụ: dùng để tìm ý ban đầu, để kiểm lỗi ngữ pháp, hoặc để giải thích một khái niệm khó — rồi phần bài làm là của các em.
Dùng tự do, và bài đánh giá phần khác. Với các bài mà giá trị nằm ở việc phân tích, đánh giá, hoặc vận dụng vào tình huống cụ thể.
Nêu mức ngay trên đề bài. Học sinh tuân theo ranh giới rõ ràng; các em không tuân theo ranh giới phải tự đoán.
Thiết kế bài tập trong hoàn cảnh mới
Ba hướng, và chúng cải thiện chất lượng bài tập ngay cả khi không có công cụ nào:
Gắn với bối cảnh cụ thể — trường mình, địa phương mình, dữ liệu lớp mình thu.
Yêu cầu quá trình, không chỉ sản phẩm — nộp kèm dàn ý, các bản nháp, hoặc ghi chú về những gì đã thử và đã bỏ.
Có phần trình bày hoặc hỏi đáp ngắn về chính bài của mình. Ba phút hỏi về bài là cách xác thực hiệu quả nhất, và nó cũng buộc các em thật sự hiểu bài mình nộp.
Điều không nên làm: chạy đua bằng cách ra đề khó hơn hoặc tăng giám sát. Hướng đó tốn công và không giải quyết được gì.
Dạy kiểm chứng thông tin
Đây là nội dung có giá trị vượt xa chủ đề này, và nó dạy được trong một hai tiết.
Bốn bước cho học sinh:
Thông tin này từ đâu? Công cụ không cho biết nguồn, nên mọi khẳng định cần được kiểm ở nơi khác.
Tìm nguồn gốc. Với một con số hoặc một sự kiện, tìm nơi công bố đầu tiên.
Kiểm ở hai nguồn độc lập. Hai trang cùng chép từ một chỗ không phải hai nguồn.
Nếu không kiểm được, không dùng.
Cách dạy có tác dụng nhất: cho cả lớp cùng kiểm một đoạn do công cụ sinh ra, và tìm ra các chỗ sai. Một buổi như vậy để lại ấn tượng lâu hơn nhiều bài giảng về sự thận trọng.
Khi nghi ngờ một bài được viết bằng công cụ
Ba điều cần biết:
Các phần mềm phát hiện không đáng tin. Chúng cho cả báo động giả lẫn bỏ sót, và tỉ lệ báo động giả cao hơn với người viết bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ. Không nên dùng kết quả của chúng làm bằng chứng.
Cách đáng tin hơn là hỏi. Một cuộc trao đổi ngắn về chính bài đó — vì sao em chọn cách lập luận này, phần này em lấy từ đâu — cho thông tin rõ hơn nhiều.
Bắt đầu bằng giả định thiện chí. Học sinh có thể đã dùng ở mức các em nghĩ là được phép. Nếu ranh giới chưa được nói rõ trước, đây là vấn đề của khâu hướng dẫn.
Ba lỗi của nhà trường
Cấm hoàn toàn mà không có cách thực hiện. Lệnh cấm không kiểm được tạo ra tình trạng mọi người đều biết là không được thực hiện — và điều đó làm giảm hiệu lực của cả các quy định khác.
Không nói gì. Lựa chọn phổ biến nhất, và nó đẩy toàn bộ việc quyết định xuống từng giáo viên, mỗi người một cách — nên học sinh nhận các thông điệp mâu thuẫn giữa các môn.
Xử lý như một vấn đề kỷ luật thuần tuý thay vì như một nội dung cần dạy.
Việc nên làm ở cấp trường: một hướng dẫn ngắn thống nhất cho toàn trường về ba mức ở trên, và một buổi dạy về kiểm chứng thông tin trong chương trình chính khoá.
Một điều nên nói với học sinh
Các công cụ này sẽ có mặt trong công việc tương lai của các em, và việc dùng được chúng là một năng lực.
Nhưng dùng được nghĩa là biết khi nào nên dùng, kiểm được kết quả, và làm được việc mà không có chúng khi cần. Người chỉ biết yêu cầu công cụ làm thay mà không kiểm được không phải người dùng thành thạo — họ là người phụ thuộc, và đó là hai thứ khác nhau.
Học sinh cần hiểu gì nhất về công cụ AI?
Rằng nó tạo ra văn bản có vẻ đúng chứ không phải văn bản đúng — cách dạy hiệu quả nhất là cho các em tự kiểm một danh sách tài liệu do nó liệt kê.
Nên đặt ranh giới thế nào?
Nêu rõ cho từng bài theo ba mức: không dùng, dùng được cho một phần và ghi rõ, hoặc dùng tự do vì bài đánh giá phần khác.
Phần mềm phát hiện có đáng tin không?
Không — chúng cho cả báo động giả lẫn bỏ sót, với tỉ lệ báo động giả cao hơn ở người viết bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ.
Lỗi phổ biến của nhà trường là gì?
Cấm hoàn toàn mà không có cách thực hiện, hoặc không nói gì và đẩy việc quyết định xuống từng giáo viên với các thông điệp mâu thuẫn.
