Quy định về việc sử dụng công cụ AI trong nhà trường khác nhau theo từng nơi và đang thay đổi — kiểm quy định của trường và của cơ quan quản lý trước khi áp dụng.
Công cụ AI đã có mặt trong công việc hằng ngày của nhiều giáo viên, dùng hay không dùng thì học sinh cũng đang dùng. Nên câu hỏi hữu ích không phải có nên dùng mà là dùng vào việc gì.
Cách phân loại dùng được: theo mức hậu quả nếu công cụ sai.
Nhóm việc giao được, với điều kiện có kiểm
Sinh biến thể của một bài tập. Bạn có một dạng bài, cần mười biến thể với số liệu khác nhau. Đây là việc máy làm nhanh và bạn kiểm được ngay bằng cách giải thử vài bài.
Viết lại một đoạn cho dễ hiểu hơn hoặc cho một mức đọc khác — hữu ích khi soạn tài liệu cho học sinh yếu hơn.
Gợi ý ý tưởng cho hoạt động mở đầu, tình huống thực tế, cách đặt vấn đề. Bạn vẫn là người chọn và điều chỉnh.
Soạn bản nháp các văn bản hành chính — thông báo cho phụ huynh, mô tả hoạt động, kế hoạch. Sửa lại luôn nhanh hơn viết từ đầu.
Tóm tắt một tài liệu dài để quyết định có đọc kỹ không — nhưng không thay cho việc đọc nếu bạn định dùng nội dung đó.
Điểm chung của nhóm này: sai thì bạn phát hiện được ngay và hậu quả nhỏ.
Nhóm việc không nên giao
Chấm bài và cho điểm. Điểm là đánh giá về một học sinh cụ thể và trách nhiệm đó thuộc về giáo viên. Công cụ có thể giúp bạn thấy các lỗi phổ biến trong một tập bài, nhưng quyết định điểm thì không.
Viết nhận xét cá nhân cho từng học sinh. Nhận xét có giá trị vì nó đến từ người đã quan sát em đó. Nhận xét sinh tự động đọc trôi nhưng rỗng, và phụ huynh nhận ra.
Quyết định về học sinh — xếp lớp, đánh giá năng lực, kết luận về khó khăn học tập. Những việc này cần chuyên môn và trách nhiệm con người.
Nội dung chuyên môn bạn không kiểm được. Nếu bạn không đủ chắc để phát hiện sai sót trong phần đó, đừng đưa nó vào bài dạy — vì bạn sẽ không biết khi nào nó sai.
Vì sao phải kiểm mọi nội dung
Công cụ tạo văn bản có thể đưa ra thông tin sai với giọng điệu hoàn toàn tự tin — số liệu không có thật, tên tài liệu không tồn tại, dẫn chứng lịch sử lệch.
Với bài dạy, đây là rủi ro thật: học sinh tin điều thầy cô nói, và một thông tin sai được dạy thì khó sửa hơn nhiều so với việc không dạy.
Ba thứ phải kiểm không có ngoại lệ: số liệu, ngày tháng và sự kiện, và mọi tài liệu được dẫn — kiểm bằng cách tìm tài liệu đó có thật không.
Và với môn của mình, kiểm cả cách trình bày: nội dung có thể đúng nhưng dùng thuật ngữ không khớp chương trình đang dạy, gây rối cho học sinh.
Dữ liệu học sinh: một ranh giới cứng
Không nhập thông tin cá nhân của học sinh vào các công cụ trực tuyến: tên đầy đủ, điểm số kèm tên, tình trạng sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình, bài làm có tên.
Lý do đơn giản: bạn không kiểm soát được dữ liệu đó đi đâu và được giữ bao lâu, và thông tin về trẻ em thuộc loại cần bảo vệ chặt nhất.
Nếu cần xử lý bài làm của học sinh, bỏ hết thông tin định danh trước. Và với các nền tảng trường đang dùng chính thức, hỏi bộ phận phụ trách xem dữ liệu được xử lý thế nào — đây là câu hỏi nhà trường nên trả lời được.
Nói gì với học sinh
Học sinh đang dùng các công cụ này, và việc giả vờ điều đó không xảy ra là cách chắc chắn nhất để mất ảnh hưởng lên cách các em dùng.
Ba điều nên nói rõ:
Ranh giới trong từng loại bài. Bài nào được dùng công cụ, bài nào không, và nếu dùng thì phải ghi rõ đã dùng vào việc gì. Ranh giới nói trước thì học sinh theo được; không nói thì mỗi em tự đoán.
Vì sao có bài không được dùng. Không phải để bắt bẻ mà vì mục đích của bài đó là luyện chính kỹ năng mà công cụ đang làm thay — và giao cho máy thì phần luyện không xảy ra.
Công cụ có thể sai. Cho học sinh xem một ví dụ sai thật — đây là bài học về kiểm chứng thông tin, và nó có giá trị vượt xa môn học của bạn.
Một cách nghĩ gọn
Giao cho công cụ những việc mà bạn kiểm được kết quả trong vài phút và sai thì sửa được.
Giữ lại những việc đòi hiểu biết về học sinh cụ thể, đòi trách nhiệm nghề nghiệp, hoặc mà bạn không đủ chuyên môn để phát hiện sai sót.
Thời gian tiết kiệm được từ nhóm thứ nhất thì dùng cho nhóm thứ hai — đó là cách dùng công cụ này có ích nhất trong nghề dạy học.
Việc nào giao cho công cụ AI được?
Những việc bạn kiểm được kết quả trong vài phút: sinh biến thể bài tập, viết lại đoạn cho dễ hiểu, gợi ý hoạt động, soạn nháp văn bản hành chính.
Việc nào không nên giao?
Chấm bài và cho điểm, viết nhận xét cá nhân cho từng học sinh, quyết định về học sinh, và nội dung chuyên môn bạn không đủ chắc để phát hiện sai sót.
Phải kiểm những gì?
Số liệu, ngày tháng và sự kiện, mọi tài liệu được dẫn, và cách trình bày có khớp thuật ngữ của chương trình đang dạy không.
Có được nhập dữ liệu học sinh vào công cụ không?
Không nhập thông tin cá nhân của học sinh vào công cụ trực tuyến; nếu cần xử lý bài làm thì bỏ hết thông tin định danh trước.
