Được giao làm tổ trưởng chuyên môn thường là sự ghi nhận: bạn dạy tốt, đồng nghiệp tin. Nhưng công việc được giao lại là một công việc khác hẳn việc dạy.
Và vì không ai được đào tạo cho nó, phần lớn người mới làm đều học bằng cách mắc lỗi trong năm đầu.
Công việc thật gồm gì
Bốn nhóm, và trọng lượng của chúng thường ngược với hình dung ban đầu:
Việc chuyên môn — dẫn sinh hoạt tổ, xây kế hoạch dạy học, thống nhất đề kiểm tra. Đây là phần bạn được chọn vì nó.
Việc hành chính — kế hoạch, báo cáo, tổng hợp số liệu, hồ sơ. Thường chiếm nhiều thời gian hơn nhóm đầu.
Việc về người — phân công, xử lý bất đồng, nhận xét đồng nghiệp, hỗ trợ người mới. Phần khó nhất và ít ai nói tới.
Việc trung gian — chuyển yêu cầu từ ban giám hiệu xuống tổ và chuyển khó khăn từ tổ lên. Đây là vị trí ở giữa, và nó có cái khó riêng: bạn phải thực hiện các quyết định bạn không tham gia ra.
Khác biệt lớn nhất so với việc dạy
Khi dạy, bạn kiểm soát được kết quả bằng chính công sức của mình. Khi dẫn tổ, kết quả phụ thuộc vào việc người khác làm hay không — và bạn không phải cấp trên của họ về mặt hành chính ở nhiều việc.
Hệ quả: các cách làm quen thuộc không còn đủ. Ba năng lực phải học mới:
Nhờ việc và theo dõi việc đã nhờ. Người mới làm tổ trưởng thường tự làm hết vì nhanh hơn và vì không muốn làm phiền ai. Cách này chạy được vài tháng rồi kiệt sức, và nó cũng làm cả tổ không phát triển.
Nói điều khó nói. Xem phần dưới.
Chịu được việc không hoàn hảo. Một kế hoạch do cả tổ làm sẽ kém hơn kế hoạch bạn tự viết — và nó tốt hơn về mọi mặt khác, vì nó là của cả tổ.
Nhận xét đồng nghiệp, nhất là người lớn tuổi hơn
Đây là tình huống khó nhất và phổ biến nhất: bạn ba mươi lăm tuổi, cần nói với một đồng nghiệp năm mươi tuổi rằng cách dạy đó đang không hiệu quả.
Bốn nguyên tắc giúp được:
Nói về dữ kiện, không nói về con người. "Kết quả bài kiểm tra chung của lớp 8A thấp hơn các lớp khác ở phần này" khác với "cô dạy phần này chưa tốt".
Hỏi trước khi nhận xét. "Theo cô, vì sao phần này học sinh vướng nhiều?" Rất thường xuyên, người đó đã biết và đã có cách nghĩ về nó — và cuộc bàn từ đó dễ hơn nhiều.
Nói riêng, không nói trong họp tổ.
Nhìn nhận điều họ mạnh. Người dạy hai mươi năm có những thứ bạn chưa có, và nói ra điều đó không phải xã giao — nó làm cuộc bàn thành hai chiều.
Và một điều đáng nhớ: nếu vấn đề là vi phạm quy định hoặc ảnh hưởng tới học sinh, đó không còn là việc bạn tự xử lý mà là việc phải báo theo quy trình.
Giữ việc dạy của chính mình
Rủi ro lớn nhất của vai trò này: bạn dần thành người làm hành chính và việc dạy của bạn xuống.
Điều đó vừa đáng tiếc vừa làm mất chính cái làm bạn có uy tín trong tổ.
Ba việc giữ được:
Nhận đủ giờ dạy theo chế độ giảm trừ, không nhận thêm. Nếu chế độ cho giảm giờ, dùng nó thật — nhiều người vẫn dạy đủ giờ như cũ vì ngại.
Đặt giờ làm việc hành chính vào khung cố định thay vì để nó lấn vào giờ chuẩn bị bài.
Giữ một việc chuyên môn riêng mỗi năm — thử một cách dạy mới, viết một bộ tài liệu. Đây cũng là thứ bạn mang vào sinh hoạt tổ.
Bốn việc nên bỏ hoặc chuyển
Người mới làm tổ trưởng thường nhận hết. Bốn việc nên xử lý khác:
Tổng hợp số liệu thuần cơ học — luân phiên giữa các thành viên, hoặc đề nghị bộ phận hành chính cung cấp.
Viết lại báo cáo từ đầu mỗi kỳ — giữ khuôn và cập nhật, đừng viết mới.
Làm thay việc của thành viên chậm. Nhanh hơn một lần, và nó tạo ra kỳ vọng cho mọi lần sau.
Mọi việc phát sinh không ai nhận. Nếu một việc không thuộc ai, nêu ra trong họp tổ để phân công, đừng mặc định là của tổ trưởng.
Một việc nên làm trong tháng đầu
Gặp riêng từng thành viên trong tổ, mười lăm phút, với ba câu hỏi: anh chị thấy tổ mình đang mạnh ở đâu; có việc gì đang làm mà anh chị thấy vô ích; và anh chị muốn năm nay làm được gì cho chuyên môn của mình.
Ba câu này cho bạn thông tin để dẫn tổ mà không có cách nào khác có được, và câu thứ hai thường cho ra một hai việc bỏ được ngay — đó là cách nhanh nhất để cả tổ thấy vai trò của bạn mang lại điều gì.
Công việc tổ trưởng gồm những gì?
Việc chuyên môn, việc hành chính, việc về người, và việc trung gian giữa ban giám hiệu và tổ — hai nhóm sau thường nặng hơn hình dung ban đầu.
Khác biệt lớn nhất so với việc dạy?
Kết quả phụ thuộc vào việc người khác làm hay không, nên phải học cách nhờ việc, nói điều khó nói, và chịu được kết quả không hoàn hảo.
Nhận xét đồng nghiệp lớn tuổi hơn thế nào?
Nói về dữ kiện thay vì con người, hỏi trước khi nhận xét, nói riêng không nói trong họp, và nhìn nhận điều họ mạnh.
Làm gì trong tháng đầu?
Gặp riêng từng thành viên với ba câu: tổ mạnh ở đâu, việc gì đang làm mà thấy vô ích, và họ muốn làm được gì cho chuyên môn năm nay.
