Có một điều phần lớn giáo viên nhiều kinh nghiệm đồng ý: cách một lớp làm việc trong cả năm được định hình trong vài tiết đầu.
Không phải vì học sinh "đánh giá" giáo viên trong tiết đầu, mà vì thói quen hình thành nhanh — và thói quen đã hình thành thì khó đổi hơn nhiều so với việc đặt nó đúng từ đầu.
Bốn việc trong tiết đầu
Nói rõ môn này sẽ đi tới đâu. Không phải đọc mục lục mà nói: cuối năm các em sẽ làm được gì, và vì sao điều đó đáng học. Hai ba phút, cụ thể.
Nói cách làm việc của lớp — bài tập thế nào, kiểm tra ra sao, cần mang gì, và cách liên hệ khi cần hỏi.
Cho học sinh làm một việc thật. Đây là phần hay bị bỏ: nhiều tiết đầu chỉ có giáo viên nói. Một hoạt động ngắn trong tiết đầu thiết lập ngay rằng lớp này là nơi học sinh làm việc, không phải nơi ngồi nghe.
Biết tên học sinh, hoặc bắt đầu biết. Gọi tên là công cụ quản lý lớp mạnh nhất và rẻ nhất. Nếu chưa thuộc, dùng sơ đồ chỗ ngồi và gọi theo đó.
Quy tắc lớp: ít và cụ thể
Ba tới bốn quy tắc, không hơn. Danh sách mười điều không ai nhớ và cũng không ai thực hiện được đầy đủ.
Ba đặc điểm của quy tắc dùng được:
Nói về hành vi cụ thể, không nói về thái độ. "Khi có bạn phát biểu, cả lớp không nói chuyện riêng" thực hiện được; "tôn trọng lẫn nhau" thì mỗi người hiểu một kiểu.
Có lý do đi kèm. Học sinh cấp hai cấp ba theo quy tắc có lý do tốt hơn nhiều so với quy tắc áp đặt.
Nêu rõ hệ quả — và hệ quả đó phải là thứ bạn thật sự làm được. Doạ một hệ quả rồi không thực hiện là cách nhanh nhất làm mọi quy tắc mất hiệu lực.
Với các lớp lớn tuổi hơn, cách hiệu quả là cùng xây quy tắc: hỏi lớp cần gì để học được, rồi chốt lại ba điều. Quy tắc do chính lớp đặt ra được giữ tốt hơn.
Tránh hai thái cực
Lời khuyên cũ là "phải nghiêm ngay từ đầu, sau nới ra thì dễ". Nó đúng một nửa và gây ra một thái cực.
Quá nghiêm ở tiết đầu tạo khoảng cách mà nhiều tuần sau mới gỡ được, và nó làm học sinh không dám hỏi — mất đúng thứ bạn cần ở một lớp học.
Quá dễ dãi thì đúng như lời khuyên cũ nói: siết lại về sau rất khó, vì học sinh đã quen với một chuẩn và việc đổi bị đọc là không nhất quán.
Điểm cân bằng: rõ ràng và nhất quán, không phải nghiêm khắc. Nói rõ ranh giới, thực hiện đúng như đã nói mỗi lần, và bình thường trong mọi việc khác.
Sự nhất quán quan trọng hơn mức độ chặt: một giáo viên có quy tắc vừa phải nhưng luôn thực hiện dễ quản lý lớp hơn một giáo viên có quy tắc chặt nhưng lúc làm lúc không.
Với lớp có tiếng là khó
Nếu bạn nhận một lớp được đồng nghiệp mô tả là khó, ba điều nên làm:
Hỏi cụ thể — khó ở điểm nào, với ai, trong tình huống nào. "Lớp đó quậy lắm" không dùng được; "lớp đó ồn nhất vào tiết cuối buổi chiều và có ba em hay gây chuyện với nhau" thì dùng được.
Đừng vào lớp với định kiến. Học sinh nhận ra ngay khi giáo viên mới đã nghe gì về họ, và điều đó xác nhận lại vai trò mà họ đang bị gán.
Bắt đầu lại từ đầu với lớp. Nói rõ: đây là môn mới, và các em bắt đầu từ con số không với tôi. Câu này có tác dụng thật với lớp đã quen bị nhắc tới như một vấn đề.
Các tuần đầu tiếp theo
Tiết đầu chỉ thiết lập; các tuần sau mới củng cố. Bốn việc:
Thực hiện đúng những gì đã nói — về bài tập, về kiểm tra, về hệ quả. Lần đầu bạn không thực hiện là lần quy tắc bắt đầu mất hiệu lực.
Trả bài đúng hẹn. Giáo viên đòi học sinh nộp đúng hạn mà trả bài muộn ba tuần đang dạy một điều ngược lại.
Học thuộc tên trong hai tuần đầu.
Có một cuộc trao đổi ngắn với vài học sinh ngoài giờ lên lớp — nhất là các em ít nói. Hai phút hỏi han làm thay đổi quan hệ với cả lớp nhiều hơn người ta nghĩ.
Nếu tiết đầu không như ý
Chuyện này xảy ra, nhất là với giáo viên mới.
Không cần coi là hỏng cả năm. Việc làm được: ở tiết sau, nói thẳng và ngắn về điều muốn đổi — "tiết trước mình chưa thống nhất được cách làm việc, hôm nay mình làm lại phần đó" — rồi thiết lập lại.
Việc nói thẳng như vậy không làm mất uy tín. Ngược lại, với học sinh lớn tuổi hơn, nó thường được tiếp nhận tốt hơn là giả vờ mọi thứ vẫn ổn.
Vì sao tiết đầu quan trọng?
Vì thói quen làm việc của lớp hình thành nhanh, và thói quen đã hình thành thì khó đổi hơn nhiều so với đặt đúng từ đầu.
Nên có mấy quy tắc lớp?
Ba tới bốn, nói về hành vi cụ thể chứ không về thái độ, có lý do đi kèm, và nêu hệ quả mà bạn thật sự làm được.
Nghiêm khắc hay dễ dãi ở tiết đầu?
Cả hai đều là thái cực — điểm cân bằng là rõ ràng và nhất quán; sự nhất quán quan trọng hơn mức độ chặt.
Nhận một lớp có tiếng là khó thì làm gì?
Hỏi đồng nghiệp cụ thể khó ở điểm nào, không vào lớp với định kiến, và nói rõ với lớp rằng các em bắt đầu lại từ đầu với bạn.
