Danh mục minh chứng cụ thể do quy định hiện hành và hướng dẫn của đơn vị quy định — bài này nói về cách xây và giữ hồ sơ.
Đến kỳ đánh giá hoặc kỳ xét thăng hạng, hai giáo viên dạy như nhau có thể có hai hồ sơ rất khác nhau. Khác biệt không nằm ở việc họ làm gì mà ở việc họ có ghi lại hay không.
Hồ sơ này khác gì hồ sơ hành chính
Hồ sơ hành chính gồm các giấy tờ do người khác cấp: quyết định, chứng chỉ, giấy khen. Bạn không tạo ra chúng, chỉ lưu.
Hồ sơ phát triển nghề nghiệp là thứ bạn tự xây: bằng chứng về việc bạn dạy thế nào, đã thử gì, điều chỉnh gì, và học sinh thay đổi ra sao.
Loại thứ hai là loại thuyết phục hơn trong mọi kỳ đánh giá, và là loại không xin lại được nếu không ghi từ lúc xảy ra.
Sáu thứ nên có
Giáo án có ghi chú sau tiết. Hai dòng sau mỗi tiết: phần nào chạy tốt, phần nào cần đổi. Đây là thứ rẻ nhất và có giá trị cao nhất.
Một hồ sơ cho mỗi thay đổi bạn đã thử. Bạn thử một cách dạy mới ở một chương: bạn thử gì, kết quả thế nào, bạn giữ hay bỏ. Một trang cho mỗi lần.
Sản phẩm của học sinh, giữ vài mẫu ở các mức khác nhau, kèm nhận xét của bạn. Đây là bằng chứng trực tiếp nhất về việc dạy, và nó thường thiếu hoàn toàn trong hồ sơ.
Lưu ý: cần che thông tin định danh của học sinh khi dùng sản phẩm của các em trong hồ sơ, và cân nhắc xin phép nếu dùng ở phạm vi ngoài trường.
Dữ liệu về kết quả học sinh ở mức bạn theo dõi được — không phải điểm tổng mà tiến bộ ở một phần nội dung cụ thể.
Ghi chép từ dự giờ: cả khi bạn dự người khác và khi người khác dự bạn. Phần bạn dự người khác cho thấy bạn đang học, và điều đó ít ai ghi lại.
Việc hỗ trợ đồng nghiệp: báo cáo chuyên đề, hướng dẫn giáo viên mới, dạy minh hoạ. Nhóm này thường có thật mà không có giấy tờ.
Cách ghi để không thành gánh nặng
Nguyên tắc: ghi ít và ghi ngay, không ghi nhiều và ghi sau.
Cụ thể: hai dòng vào giáo án sau tiết — ba mươi giây. Một trang cho mỗi lần thử cách mới — mười phút, vài lần mỗi học kỳ. Giữ sản phẩm học sinh thì chỉ cần không bỏ đi.
Một thư mục trên máy theo năm học, cộng một bìa đựng giấy. Không cần hệ thống phức tạp.
Và chụp lại mọi giấy tờ ngay khi nhận được — đây là việc làm mất một phút và cứu được nhiều giờ sau ba năm.
Điều gì thực sự chứng minh năng lực
Trong các kỳ đánh giá, ba loại bằng chứng có sức nặng khác nhau:
Yếu: số buổi tập huấn đã tham gia, số chứng chỉ. Chúng chứng minh bạn có mặt, không chứng minh bạn dạy tốt hơn.
Trung bình: nhận xét của người dự giờ, điểm phản hồi của học sinh. Có giá trị nhưng chịu nhiều yếu tố khác.
Mạnh: một chuỗi cụ thể — bạn nhận ra một vấn đề trong lớp mình, thử một cách xử lý, đo kết quả, điều chỉnh, và giữ lại cách đã có tác dụng. Kèm sản phẩm học sinh trước và sau.
Loại thứ ba là loại hội đồng nào cũng đánh giá cao, và nó chỉ cần một ví dụ được ghi đầy đủ để có sức thuyết phục hơn mười chứng chỉ.
Tự đánh giá: làm cho có ích
Phần tự đánh giá trong các biểu mẫu thường được điền cho xong. Cách làm nó có ích cho chính bạn:
Mỗi năm, chọn một điều bạn muốn làm tốt hơn, cụ thể tới mức kiểm được — không phải "nâng cao chất lượng giảng dạy" mà "giảm số học sinh không làm bài tập ở nhà trong lớp 8A".
Ghi lại bạn sẽ thử gì, và xem lại sau một học kỳ.
Một mục tiêu được theo trong một học kỳ tạo ra một bằng chứng thuộc loại mạnh ở trên. Mười mục tiêu chung chung không tạo ra gì.
Dùng hồ sơ này cho việc gì
Cho kỳ đánh giá hằng năm và cho hồ sơ thăng hạng — đây là dùng bị động.
Dùng chủ động có giá trị hơn: nó là căn cứ để bạn đề nghị thứ mình cần. Trong buổi đánh giá, một câu như "em đã thử X trong hai học kỳ và kết quả là Y; để làm tiếp em cần Z" có sức nặng khác hẳn một lời xin chung.
Và nếu bạn chuyển trường, hồ sơ này là thứ đi theo bạn — khác với các đánh giá nội bộ nằm lại ở đơn vị cũ.
Việc nên làm ngay học kỳ này
Lập thư mục theo năm học và chụp lại mọi giấy tờ đã có.
Bắt đầu ghi hai dòng vào giáo án sau mỗi tiết.
Chọn một việc bạn muốn thử trong học kỳ này, và ghi lại nó thành một trang khi xong.
Ba việc này mất rất ít thời gian mỗi ngày, và sau ba năm bạn có thứ mà đồng nghiệp cùng khối không có — không phải vì họ dạy kém hơn.
Hồ sơ phát triển nghề nghiệp khác hồ sơ hành chính thế nào?
Hồ sơ hành chính gồm giấy tờ do người khác cấp; hồ sơ phát triển nghề nghiệp là bằng chứng bạn tự xây về việc dạy — và loại thứ hai không xin lại được nếu không ghi từ lúc xảy ra.
Loại bằng chứng nào mạnh nhất?
Một chuỗi cụ thể: nhận ra vấn đề trong lớp mình, thử cách xử lý, đo kết quả, điều chỉnh, kèm sản phẩm học sinh trước và sau.
Ghi chép thế nào để không thành gánh nặng?
Ghi ít và ghi ngay: hai dòng vào giáo án sau mỗi tiết, một trang cho mỗi lần thử cách mới, và chụp giấy tờ ngay khi nhận.
Dùng sản phẩm học sinh trong hồ sơ cần lưu ý gì?
Che thông tin định danh của học sinh, và cân nhắc xin phép nếu dùng ở phạm vi ngoài trường.
