Dự giờ: làm thế nào để nó giúp được người dạy

Giáo viên nào cũng được dự giờ. Hỏi họ lần dự giờ gần nhất đã giúp gì cho việc dạy, và câu trả lời thường là không gì cả.

Nguyên nhân không phải người dự giờ thiếu năng lực. Nó nằm ở việc một hoạt động đang phải làm hai việc mâu thuẫn nhau cùng lúc.

Hai mục đích không thể gộp

Dự giờ để đánh giá — xếp loại, xét thi đua, làm cơ sở cho các quyết định về nhân sự. Khi biết mình đang bị đánh giá, người dạy sẽ chọn tiết an toàn nhất, nội dung dễ nhất, và lớp tốt nhất. Đó là phản ứng hợp lý, không phải gian dối.

Dự giờ để phát triển — tìm chỗ cải thiện. Việc này chỉ làm được khi người dạy dám cho thấy chỗ mình đang khó.

Gộp hai mục đích vào một buổi thì mục đích thứ nhất luôn thắng, và kết quả là một buổi diễn mà cả hai bên đều biết là buổi diễn.

Việc cần làm ở cấp trường: tách rõ hai loại. Dự giờ đánh giá có lịch, có tiêu chí công khai, số lần ít. Dự giờ phát triển thì không ghi vào hồ sơ, không xếp loại, và người dạy được chọn tiết mình muốn được góp ý — kể cả tiết đang khó.

Quan sát cái gì: đổi từ người dạy sang người học

Phiếu dự giờ phổ biến ghi các mục về hoạt động của giáo viên: dẫn dắt, đặt câu hỏi, sử dụng thiết bị, phân bố thời gian.

Thông tin hữu ích hơn nằm ở phía học sinh, và nó quan sát được:

Bao nhiêu học sinh thật sự đang làm việc ở các thời điểm — đếm thật, ba bốn lần trong tiết, ở một dãy bàn.

Học sinh nói bao nhiêu, giáo viên nói bao nhiêu. Ước lượng theo phút, không cần chính xác.

Học sinh yếu nhất trong lớp đang làm gì. Chọn một em ngồi cuối và theo em đó cả tiết. Đây là quan sát cho nhiều thông tin nhất và gần như không ai làm.

Học sinh trả lời được ở mức nào — nhắc lại, hay giải thích, hay áp dụng vào tình huống mới.

Bốn thứ này mô tả được việc học, trong khi phiếu truyền thống chỉ mô tả việc dạy.

Ghi chép: dữ kiện trước, nhận xét sau

Ghi lại điều đã xảy ra kèm thời điểm — câu giáo viên hỏi, học sinh trả lời gì, bao nhiêu em giơ tay — thay vì ghi nhận xét ngay.

Lý do: khi trao đổi sau tiết, dữ kiện thảo luận được còn nhận xét thì chỉ đồng ý hoặc phản đối. Câu "ở phút hai mươi, ba em ở dãy cuối không làm gì trong bốn phút" mở ra một cuộc bàn; câu "lớp chưa được quản lý tốt" thì không.

Trao đổi sau tiết: bốn bước

Nên diễn ra trong ngày, không để một tuần sau.

Người dạy nói trước. "Tiết này em thấy phần nào chạy được, phần nào không?" Gần như luôn, người dạy tự nêu ra đúng vấn đề mà người dự giờ định nói — và nghe từ chính mình thì khác hẳn.

Người dự giờ đưa dữ kiện, không đưa kết luận.

Cùng chọn một việc để thử lần tới. Một việc, không phải năm việc. Danh sách dài làm không ai làm gì.

Hẹn xem lại việc đó — không phải một buổi dự giờ mới, chỉ là một lần hỏi lại xem có khác không.

Bước cuối là bước hay bị bỏ, và thiếu nó thì dự giờ thành một sự kiện rời rạc.

Ai nên dự giờ ai

Dự giờ đồng nghiệp cùng cấp thường có tác dụng hơn dự giờ từ cấp trên, vì nó bớt phần đánh giá. Và người dự học được nhiều không kém người dạy — thấy một cách xử lý khác cho cùng nội dung mình đang dạy.

Cách tổ chức ít tốn nhất: hai giáo viên cùng môn dự giờ nhau mỗi tháng một lần, tự thu xếp, không báo cáo. Nhà trường chỉ cần một việc — xếp thời khoá biểu sao cho họ có tiết trống trùng nhau. Đây là việc quản lý cụ thể và nó quyết định hoạt động này có xảy ra hay không.

Điều nhà trường cần bỏ

Ba thói quen làm dự giờ mất tác dụng:

Dùng kết quả dự giờ phát triển vào việc xếp loại. Làm một lần là mất niềm tin nhiều năm.

Báo trước quá lâu cho dự giờ đánh giá, khiến nó thành tiết dựng sẵn. Nếu mục đích là biết việc dạy thường ngày thế nào, cần dự giờ tiết thường.

Đếm số tiết dự giờ như một chỉ tiêu. Khi số lượng là thứ được đếm, chất lượng trao đổi sau tiết là thứ đầu tiên bị cắt — và đó chính là phần duy nhất có tác dụng.