Nghiên cứu bài học: cách sinh hoạt chuyên môn thật sự đổi được giờ dạy

Mô hình này có nhiều biến thể; bài mô tả nguyên tắc chung và cách triển khai trong điều kiện trường phổ thông Việt Nam.

Dự giờ là hoạt động quen thuộc ở mọi trường, nhưng phần lớn dự giờ kết thúc bằng nhận xét về người dạy: giọng nói, phân bố thời gian, cách viết bảng. Nghiên cứu bài học đổi trọng tâm sang câu khác: học sinh đã học được gì và ở chỗ nào các em vướng.

Bốn bước

Cùng thiết kế. Cả tổ chọn một bài cụ thể, bàn mục tiêu và cách tổ chức. Bài được chọn nên là bài học sinh thường khó, không phải bài dễ nhất để dạy đẹp.

Một người dạy, cả tổ quan sát. Người dạy là đại diện cho cả tổ, không phải người bị đánh giá. Người quan sát ngồi ở vị trí thấy được học sinh, không ngồi cuối lớp nhìn lưng các em.

Thảo luận ngay sau giờ dạy. Mỗi người kể lại điều mình quan sát được ở học sinh cụ thể: em này vướng ở bước nào, nhóm kia hiểu sai chỗ nào, thời điểm nào cả lớp mất tập trung.

Điều chỉnh và dạy lại ở lớp khác, rồi xem thay đổi có tác dụng không.

Quan sát thế nào cho có dữ liệu

Trước giờ dạy, phân công mỗi người theo dõi vài học sinh cụ thể hoặc một nhóm.

Ghi lại điều quan sát được, không ghi nhận xét: "em A làm tới bước hai rồi dừng, nhìn sang bạn" thay vì "em A không tập trung".

Ghi cả thời điểm: học sinh bắt đầu vướng ở phút thứ mấy, sau hoạt động nào. Dữ liệu này chỉ ra chỗ thiết kế bài cần sửa.

Thảo luận: giữ đúng trọng tâm

Quy tắc quan trọng nhất: nói về học sinh, không nói về người dạy. Người điều hành cần nhắc lại quy tắc này mỗi lần thảo luận trôi sang nhận xét cá nhân.

Người dạy nói trước về điều họ quan sát được, rồi tới người dự. Kết thúc bằng một hai điều chỉnh cụ thể cho lần dạy sau.

Không xếp loại giờ dạy. Ngay khi có xếp loại, mọi người quay lại chuẩn bị giờ dạy để trình diễn, và mô hình mất tác dụng.

Điều kiện để mô hình hoạt động

Thời gian thật trong lịch. Cần bố trí để cả tổ cùng rảnh một tiết — đây là việc của ban giám hiệu, không phải của tổ trưởng.

An toàn tâm lý. Người dạy phải tin rằng giờ dạy này không ảnh hưởng thi đua. Một lần dùng kết quả dự giờ vào xếp loại là đủ để mô hình chết.

Bắt đầu nhỏ. Hai chu kỳ một học kỳ, một tổ làm trước rồi lan ra, tốt hơn triển khai toàn trường ngay.

Kết quả nên ghi lại

Mỗi chu kỳ để lại một tài liệu ngắn: bài nào, thiết kế ban đầu, điều quan sát được, điều chỉnh, kết quả sau khi dạy lại.

Sau vài năm, tập tài liệu này thành ngân hàng kinh nghiệm cho chính trường, và là minh chứng rất tốt cho chuẩn nghề nghiệp lẫn cho các đợt đánh giá.

Vì sao mô hình này bền hơn tập huấn

Tập huấn cho kiến thức nhưng không đi vào lớp học. Nghiên cứu bài học bắt đầu từ chính lớp học của mình, với học sinh của mình, nên thay đổi xảy ra ngay.

Nó cũng tạo thói quen nói chuyện chuyên môn trong tổ — thứ mà nhiều trường thiếu, khi các cuộc họp chủ yếu dành cho việc hành chính.