Nội dung khái quát; quy định về bồi dưỡng, đánh giá và thăng hạng do cơ quan quản lý ban hành và điều chỉnh theo thời gian — luôn đối chiếu văn bản hiện hành và hướng dẫn của sở, phòng.
Lời khuyên "hãy dạy học phân hoá" thường bị coi là không thực tế với lớp bốn mươi học sinh và bốn mươi lăm phút. Nó không thực tế nếu hiểu phân hoá là soạn nhiều bài khác nhau. Nhưng có vài kỹ thuật làm được trong đúng điều kiện đó.
Phân hoá ba trục, chọn một trục mỗi lần
Theo nhiệm vụ: cùng mục tiêu, ba mức bài tập khác nhau về độ phức tạp.
Theo mức hỗ trợ: cùng bài tập, nhưng nhóm cần giúp có thêm gợi ý, ví dụ mẫu, hoặc bước làm sẵn một phần.
Theo sản phẩm: cùng nội dung, học sinh chọn cách thể hiện — viết đoạn, vẽ sơ đồ, thuyết trình ngắn.
Làm một trục cho mỗi bài là đủ. Cố làm cả ba cùng lúc là cách nhanh nhất để bỏ luôn ý định phân hoá.
Phiếu ba mức: kỹ thuật rẻ nhất
Một phiếu bài tập chia ba phần: phần bắt buộc cho mọi học sinh, phần mở rộng, phần thách thức. Học sinh làm hết phần bắt buộc rồi đi tiếp theo tốc độ của mình.
Hai điều làm nó hoạt động: phần bắt buộc phải thật sự vừa sức nhóm yếu nhất, và phần thách thức không phải "làm thêm nhiều bài giống nhau" mà là bài đòi suy nghĩ khác.
Điều này cũng giải quyết vấn đề học sinh nhanh xong rồi ngồi chơi — nguồn chính của mất trật tự trong lớp đông.
Câu hỏi tầng khi hỏi cả lớp
Chuẩn bị cho mỗi ý ba câu hỏi ở ba mức: một câu nhắc lại, một câu giải thích, một câu vận dụng. Gọi học sinh theo mức phù hợp, nhưng đừng để lộ rằng bạn đang phân loại.
Kỹ thuật kèm theo: đặt câu hỏi rồi chờ ít nhất vài giây trước khi gọi. Khoảng chờ đó làm tăng rõ số học sinh nghĩ ra câu trả lời, và gần như không ai làm đủ.
Nhóm linh hoạt, không nhóm cố định
Chia nhóm theo nhu cầu của từng bài, và đổi nhóm thường xuyên. Nhóm cố định theo trình độ duy trì lâu sẽ thành nhãn dán, và học sinh ở nhóm dưới sẽ tự hạ kỳ vọng về mình.
Trong lớp đông, nhóm đôi hiệu quả hơn nhóm bốn: ít ồn, ai cũng phải làm việc, và không cần xê dịch bàn ghế.
Biết ai đang ở đâu mà không cần kiểm tra nhiều
Dùng kiểm tra nhanh cuối tiết: một câu hỏi, học sinh viết vào giấy nhỏ, nộp khi ra khỏi lớp. Năm phút xem là biết ai chưa hiểu phần nào.
Dùng bảng trả lời đồng thời — thẻ chữ, ngón tay, hoặc viết vào bảng con — để cả lớp trả lời cùng lúc thay vì gọi một người.
Không có dữ liệu này thì phân hoá chỉ là phỏng đoán, và thường đoán sai ở nhóm giữa.
Ba việc nên làm trước, ba việc nên bỏ
Nên: chuẩn bị sẵn phần thách thức cho bài nào cũng có; có một bộ gợi ý bậc thang cho các bài khó; ghi lại sau tiết ai cần hỗ trợ gì.
Nên bỏ: soạn giáo án riêng cho từng nhóm mỗi tiết; chia nhóm trình độ cố định cả năm; cố phân hoá mọi hoạt động trong một tiết.
Lớp quá đông thì phân hoá còn khả thi không?
Khả thi ở mức kỹ thuật: phiếu ba mức, câu hỏi tầng, nhóm đôi. Không khả thi ở mức soạn nhiều giáo án. Hãy chọn đúng mức.
Học sinh yếu chỉ làm phần bắt buộc thì có bị tụt lại không?
Không nếu phần bắt buộc bao trọn mục tiêu cốt lõi của bài. Mục tiêu cốt lõi phải là thứ mọi học sinh đạt được, phần mở rộng mới là chỗ khác biệt.
Phụ huynh thắc mắc vì con làm ít bài hơn bạn thì giải thích thế nào?
Nói rõ mọi học sinh đều học cùng mục tiêu, phần thêm dành cho em nào xong sớm, và kết quả được đánh giá theo mục tiêu chung chứ không theo số lượng bài.
Kiểm tra nhanh cuối tiết có tốn thời gian không?
Khoảng ba tới năm phút, và nó thường tiết kiệm cả tiết ở bài sau vì bạn biết chính xác cần ôn lại phần nào.